EDEP ve GÖRGÜ KURALLARI
Peygamberimizin Öğrettiği Davranış Edepleri
-Prof.Dr.M Yaşar KANDEMİR-
Peygamber Efendimiz bize Müslümanca yaşamayı öğretti. Otururken,
kalkarken, yerken, içerken, konuşurken, gülerken bizi başkalarından
ayıran bir hayat tarzından söz etti. Bizi görenlerin "Bu adam Müslüman"
diyeceği bir yaşama üslûbuna sahip olmamızı tavsiye etti.
İnsanlarla olan ilişkilerimizde Müslümanca davranmamızı istedi:
Ziyaret Ederken
Diyelim ki, birini ziyarete gittik, kapısını çaldık, bize "Kim o?" diye soruldu.
"Benim" diye cevap vermeyeceğiz. Adımızı söyleyeceğiz. Kapı açıldığı
zaman evin içini görmemek için sağ veya sol tarafa çekileceğiz. Kapıyı
üç defa çaldık veya zile bastık da cevap alamadık. Orada daha fazla
durmayıp gideceğiz. (Buhârî, İsti'zân 13, 17; Müslim, Âdâb 39; Ebû Dâvûd,
Edeb 127, 128).
İçeri kabul edildik veya kendi evimize girmek üzereyiz, önce bismillah
diyeceğiz. Bu besmele, şeytanın bizimle birlikte içeri girmemesi için
bir önlem. Sonra karşımızdakine veya ev halkına selâm vereceğiz.
Sırasıyla önce sağ, sonra sol ayakkabımızı çıkaracağız (Müslim, Eşribe 103).
Sofrada
Daha sonra sofraya oturduk; yemeğimizi sağ elle yiyeceğiz. Su içerken bardağı
sağ elimize alacağız. Şeytanın hep sol elle yiyip içtiğini hatırımızdan
çıkarmayacağız. Mecbur kalmadıkça suyu oturarak, iki veya üç nefeste
içeceğiz (Buhârî, Et`ıme 2, 3; Libâs 39; Müslim, Eşribe 105-108, 116;
Libâs 67; Ebû Dâvûd, Et‘ime 19; Tahâret 18; Tirmizî, Eşribe 13).
Yemeği
asla tıka basa yemeyeceğiz. Midemizin üçte birini yemeğe, üçte birini
içeceğe ayıracak, üçte birini de nefes almak için boş bırakacağız.
Peygamber Efendimiz'in tabiriyle "Müminin bir bağırsağını, inkârcının
ise yedi bağırsağını dolduracak kadar yeyip içtiğini" unutmayacağız (Buhârî,
Et‘ime 12; Tirmizî, Zühd 47; İbni Mâce, Et'ime 50).
Konuşurken
Konuşmak üzere ağzımızı açtığımızda ya faydalı şeyler söyleyeceğiz veya
susacağız. Ama asla kimseye hakaret ve lânet etmeyeceğiz; kimseyi
incitmeyeceğiz, arkasından çekiştirmeyeceğiz; kimseyle alay etmeyeceğiz;
kimsenin taklidini yapmayacağız (Buhârî, Edeb 31, 57; Müslim, Îmân 74,
Radâ 60; Ebû Dâvûd, Edeb 35; Tirmizî, Birr 48).
Ve yine
diyelim ki, bir yerde üç kişi oturuyoruz. Üçüncü arkadaşı dışlayıp kendi
aramızda konuşmayacağız. Böyle yaparsak onun alınacağını ve üzüleceğini
düşüneceğiz (Buhârî, İsti'zân 79; Müslim, Selâm 36-38).
İnsanlarla güler yüzle, tatlı sözle görüşüp konuşacağız. Cana yakın, iyi
geçimli, yumuşak başlı olacağız. İnsanlara tebessüm etmenin ve tatlı söz
söylemenin başlı başına bir sevap olduğunu bileceğiz (Buhârî, Edeb 34;
Tirmizî, Birr 36, Kıyâmet 35).
Alış Veriş Yaparken
Bir şey
alırken, satarken, borcumuzu öderken anlayışlı ve kolaylık yanlısı
olacağız. Kendisine borçlu olduğumuz kimse uygun olmayan bir tarzda
alacağını istese bile ona anlayış göstereceğiz (Buhârî, Büyû‘ 16,
Vekâlet 6).
Efendimiz'in anlattığı şu kıssayı ibretle hatırlayacağız: Vaktiyle
adamın biri ölünce melekler ona "Hiç iyilik yaptın mı?" diye sordular.
"Hayır, yapmadım" dedi. "Hele bir düşün!" dediler. Adam düşündü, "Evet"
dedi. "İsteyene borç verirdim. Adamlarıma da, zor durumda olanlara
kolaylık göstermelerini, zenginlere anlayışlı davranmalarını tembih
ederdim." Bunun üzerine Allah Teâlâ meleklere onu affetmelerini emretti
(Buhârî, Büyû‘ 17; Müslim, Müsâkat 26).
Selâm
ve Nezâket
Yolda
bir Müslüman kardeşimizle karşılaştığımızda selâm vereceğiz. Selâm
vermekten hiç bıkmayacağız. Küçüğün büyüğe, sayıca az olanın çok olana,
binitli olanın yürüyene, yürüyenin oturana selâm vermesi gerektiğini
bileceğiz (Buhârî, İsti'zân 4-7).
İnsanlarla olan ilişkilerimizde onları incitmemeye dikkat edeceğiz. Söz
gelişi biri kulağımıza eğilip bir şey söylemek istedi. O başını
uzaklaştırmadan başımızı çekmeyeceğiz. Elimizi tuttu, tokalaşmak istedi;
elimizi elinden hemen çekmeyeceğiz. Ondan kaçtığımızı sanmaması için
yüzümüzü çabucak başka tarafa çevirmeyeceğiz (Ebû Dâvûd, Edeb 5; Tirmizî,
Kıyâmet 46).
Bir
kardeşimiz bizi yemeğe dâvet ederse kabul edeceğiz. Bize ihtiyacı olursa
yardımına koşacağız. Biri Müslüman kardeşimize haksızlık ederse,
kardeşimizi savunacağız. Yanımızda aksırıp da "Elhamdülillah" derse, ona
"Allah sana merhamet etsin" anlamında "Yerhamükellah" diyeceğiz.
Hastalanırsa ziyaretine gideceğiz. Ölürse cenaze namazını kılıp
defnedeceğiz (Buhârî, Cenâiz 2, ; Müslim, Selâm 4, 5).
Yolda giderken insanları incitip zarar verecek bir taşı, bir dikeni, bir başka
şeyi görünce alıp bir kenara atacağız (Buhârî, Ezân 32; Müslim, Zekât 54).
İyi Müslümanın, kendisini ilgilendirmeyen şeyleri yapmayacağını asla ve asla
unutmayacağız (Tirmizî, Zühd 11; İbni Mâce, Fiten 12).
Bize
iyilik edene biz de iyilik edeceğiz. Ona iyilik etmeye gücümüz
yetmiyorsa dua ve teşekkür edeceğiz. İnsanlara teşekkür etmesini
bilmeyenin Allah'a da şükretmemiş sayılacağını aklımızdan çıkarmayacağız
(Ebû Dâvûd, Zekât 38; Tirmizî, Birr 35; Ahmed b. Hanbel, Müsned,
II, 295, II, 302, III, 73).
Düşmanca Duygular
Bir kardeşimize darılsak bile, üç günden fazla küs durmayacağız. Hele yolda
karşılaşınca birimiz bir yana, diğerimiz öte yana başımızı
çevirmeyeceğiz. İlk önce selâm verenin en hayırlımız olduğunu bileceğiz
(Buhârî, Edeb 62; Müslim, Birr 25).
Dargınlıklar asla düşmanca duygulara dönüşmeyecek. Pazartesi ve Perşembe
günleri yaptığımız işlerin Cenâb-ı Hakk'a arzedildiğini, Allah'tan
başkasını tanrı yerine koymayan herkesin o gün bağışlandığını, yalnız
din kardeşiyle aralarında düşmanlık bulunanların "Birbiriyle barışıncaya
kadar onları bir yana bırakın!" diyerek bağışlanmayacağını hiç mi hiç
unutmayacağız (Müslim, Birr 35, 36). Müslümana özel bu ilâhî affı asla
kaçırmamak için hiçbir Müslümana düşmanlık beslemeyeceğiz.
İslâm Edebinin Güzelliği
Sevgili kardeşlerim! Biz bu hareketleri, "Benim Sevgili Peygamberim böyle
yapardı. Benim de böyle yapmamı isterdi. Ben onun izinden gitmek
istiyorum" diye yapmalıyız. Çocuklarımızı da aynı düşünceyle
yetiştirmeye çalışmalıyız. Onlar dünyayı tanımaya başladıkları günden
itibaren yakın çevrelerinde bu güzellikleri görerek yetişirlerse, İslâm
edebini kolayca benimser ve ruhlarına sindirirler.
Müslümanca yaşamayan, çocukluğundan beri hiçbir kurala tâbi olmayan
kimseler bizim hayat tarzımızdan rahatsız olabilir; hatta "Bu ne yahu?
Beni hafakanlar bastı. Ayağını öyle atma yanlış, böyle basma günah. Adam
çıldırır be!" diye kızıp köpürebilir.
Müslümanın dünyası, Allah'ın rızâsını kazanmaya elverişli bir yaşama
biçiminden oluşur. İnsanlar dost ve arkadaşlarının hayat tarzından
etkilenir. İşte bunun için Peygamber Efendimiz sadece mü'minle dost ve
arkadaş olmayı, yemeğini de sadece Allah'a karşı gelmekten sakınan
kimselere yedirmeyi tavsiye etmiştir (Ebû Dâvûd, Edeb 16; Tirmizî, Zühd
55).
Biz başkalarına bakmayalım. Çünkü herkese kendi âdeti hoş gelir. İyi bir
Müslüman olmaya, Müslümanca yaşamaya gayret edelim. Yüce Rabbim hepimizi
Rehberimiz Efendimizin izince yürümeye muvaffak buyursun.
Âmin.
* Altınoluk Dergisi Mayıs 2004 sayısından alınmıştır...
|
Siret-i Meryem 
